Helikon lezingen

Helikon – een kunsthistorisch instituut dat het verhaal achter de kunst vertelt

Helikon is een kunsthistorisch instituut dat voortdurend de bredere context van de kunstgeschiedenis vooropstelt: culturele uitingen zijn immers altijd onlosmakelijk verbonden met grote maatschappelijke en geestelijke processen van de tijd waarbinnen zij ontstonden. Zo zijn lange tijd cultuur en religie hand in hand gegaan. De overdracht van kennis over de band tussen deze twee is altijd de rode draad geweest in de programmering van het instituut. Ook de samenhang van cultuur en sociaal-economische en politieke factoren; de wisselwerking tussen oosterse en westers filosofie en tussen levensbeschouwelijke stromingen wordt voortdurend door de gekwalificeerde en ervaren docenten benadrukt.

Bij Helikon staat in de meeste gevallen de plaats van het kunstwerk, binnen de context waarin het is ontstaan, voorop: wat was indertijd de betekenis en de symboliek van het kunstwerk in de periode waarin het ontstond?

Actualiteit
Met de programmering wil Helikon zoveel mogelijk aansluiten bij de actualiteit. Dat zijn vaak tentoonstellingen in musea in binnen- en buitenland. Daarnaast sluiten de cursussen en lezingen ook aan bij herdenkingsjaren en bijvoorbeeld de uitgave van een tot de verbeelding sprekend nieuw boek. Want ook dat is actualiteit.

Dubbelkop van de Paus en de duivel, beiden praten door dezelfde mond. Satirisch schilderij uit ca. 1600 eeuw dat te zien zal zijn op de tentoonstelling over Luther in Museum Catharijneconvent

Helikon begint het jaarprogramma 2017-2018 in Podium Oost met een gratis lezing naar aanleiding van de tentoonstelling in Museum Catharijneconvent over Luther

Korte inhoud van de lezing: 31 oktober 1517: Maarten Luther legt zijn leven in de waagschaal om een verandering in de middeleeuwse kerk teweeg te brengen. Vanuit een intense weerzin spreekt hij zich uit tegen de corrupte praktijken van de katholieke kerk wanneer hij 95 stellingen op de deur van de slotkapel te Wittenberg spijkert. Dat is dit jaar 500 jaar geleden. Museum Catharijneconvent sluit bij deze herdenking aan met een grote tentoonstelling over Luther en zijn invloed in de Nederlanden (22 sep. 2017 t/m 28 jan. 2018).

Luther zag goed in dat het beeld belangrijk is. Kunst, aanvankelijk vooral het werk van zijn vriend, de schilder, graveur en etser Lucas Cranach de Oude (1472-1553), werd ingezet om de nieuwe ideeën te verspreiden. Die vonden hun weg in de kunst van de Lage Landen. Prachtige schilderijen, prenten en tekeningen tonen op de tentoonstelling de invloed van Luther en zijn opvattingen. Aan bod komen thema’s die in die tijd een Reformatorische betekenis kregen: Wet en Genade, Jezus en de overspelige vrouw, de Tien Geboden en de Verloren Zoon. Nog veel verder gaan Cranach en Luther door het gebruik van spotprenten. Toen zij eenmaal de toon hadden gezet, werden de godsdienstige tegenstellingen niet alleen in woord en schrift, maar nu ook in beeld ruim uitgemeten. In de lezing wordt duidelijk dat men op een, voor ons vaak vermakelijke manier, het eigen gelijk en het ongelijk van de andere partij in beeld bracht. De spotprenten en -schilderijen geven op een uitgesproken wijze inzicht in de aard van de conflictstof.

spreker drs. Paul Bröker 
plaats
Utrecht, Grote Zaal Podium Oost,
datum en tijd: zaterdag 30 sept. 2017, 14.00-16.00 uur;
spreker: Paul Bröker
Opgave verplicht en uitsluitend via Helikon:
tel: 030 2817893; via e-mail: p.broker@kunstgeschiedenis-helikon.nl; via de website van Helkon: www.kunstgeschiedenis-helikon.nl
Op de website treft u ook het volledige jaarprogramma van Helikon aan.

Programma 2017/2018

Nummer lezing*  Titel lezing Datum Tijd
01                           Helikon lezing: Luther Za 30-09 14.00-16.00
16                           Wagner de evangelist Za 14-10 14.00-16.00
17                           Nederlanders in Parijs Za 21-10 14.00-16.00
03                           Lezingenreeks: Machtige Koningen I Zo 22-10 14.00-16.00
18                           Woord en beeld twee lezingen over de verhouding tussen woord en beeld I Wo 25-10 14.00-16.00
05                           Lezingenreeks: De eeuw van de Bourgondiërs I Vr 27-10 10.15-12.15
19                           Portretten uit Vlaanderen Za 28-10 14.00-16.00
03                           Machtige Koningen II Zo 29-10 14.00-16.00
05                           Lezingenreeks: De eeuw van de Bourgondiërs II Vr 03-11 10.15-12.15
20                           Emmanuel de Witte en het Nederlandse kerkinterieur Vr 03-11 14.00-16.00
21                           Stonehenge, over een monument uit de Jonge Steentijd Za 04-11 14.00-16.00
22                           Johan Maelwael en miniaturen van de Gebroeders van Limburg Zo 05-11 14.00-16.00
05                           Lezingenreeks: De eeuw van de Bourgondiërs III Vr 10-11 10.15-12.15
18                           Woord en beeld: twee lezingen over de verhouding tussen woord en beeld   II Vr 10-11 14.00-16.00
23                           Mata Hari, de mythe en het meisje Za 11-11 14.00-16.00
03                           Machtige Koningen III Zo 12-11 14.00-16.00
06                           Lezingenreeks: Divina Commedia  I Vr 17-11 10.15-12.15
24                           Niet louter vaagheid: de visioenen van Matthijs Maris Vr 17-11 14.00-16.00
25                           Pieter Pourbus en de Brugse schilderkunst in de 16de eeuw Zo 19-11 14.00-16.00
26                           Kreta: eiland tussen Oost en West Do 23-11 14.00-16.00
06                           Lezingenreeks: Divina Commedia    II Vr 24-11 10.15-12.15
27                           Govert Flinck en Ferdinand Bol Vr 24-11 14.00-16.00
28                           De heilige Nicolaas Za 25-11 14.00-16.00
03                          Lezingenreeks: Machtige Koningen IV Zo 26-11 14.00-16.00
06                           Lezingenreeks: Divina Commedia  III Vr 01-12 10.15-12.15
29                           Zwarte Piet en het zwartepieten: een oeverloze discussie Vr 01-12 14.00-16.00
30                           De vroege Tintoretto – wild en furieus Zo 10-12 14.00-16.00
31                           Het spektakel der dingen: de triptieken van Max Beckmann Wo 13-12 14.00-16.00
58                           Dagexcursie naar de tentoonstelling in Brugge:

Pieter Pourbus en de vergeten meesters

Za 16-12 hele dag
32                           Kerstlezing: de openbaring van God op de feestdag- icoon van 6 januari Zo 17-12 14.00-16.00
14.00-16.00
04                            Lezingenreeks: De Canterbury Tales  I Zo 28-01 14.00-16.00
04                            Lezingenreeks: De Canterbury Tales  II Zo 04-02 14.00-16.00
34                            Een Kunstwerk centraal I: Het Rossano Evangelieboek Vr 09-02 10.15-12.15
09                            De verbeelde God, de beeldende mens I: Friedrich Nietzsche en het

‘Requiem voor God’

Vr 09-02 14.00-16.00
35                           De Kelten over een oude Europese cultuur   (Leiden) Vr 09-02 14.00-16.00
36                           Maslenitsa over een oeroud Russisch christelijk feest met een heidense oorsprong Za 10-02 14.00-16.00
37                           De kunst van het lachen. Humor in de Gouden Eeuw Zo 11-02 14.00-16.00
38                           Een kunstwerk centraal II: Mozaïeken in de San Marco van Venetië Vr 16-02 10.15-12.15
10                           De verbeelde God, de beeldende mens II:  Karl Barth en de nacht van de wereld Vr 16-02 14.00-16.00
39                           American Dream, Amerikaans realisme 1945-2017 Za 17-02 14.00-16.00
04                           Lezingenreeks: De Canterbury Tales  III Zo 18-02 14.00-16.00
40                           Een kunstwerk centraal III: de fresco’s van Giotto in Padua Vr 23-02 10.15-12.15
11                           De  God, de beeldende mens III: Hannah Arendt en de macht

van de onvoorspelbaarheid

Vr 23-02 14.00-16.00
41                           Jan van Eyck, een markant leven Za 24-02 14.00-16.00
42                           Noord-Europese Romantiek, van Friedrich tot Turner Zo 25-02 14.00-16.00
43                           Een kunstwerk Centraal IV: de Maestà van Duccio Vr 02-03 10.15-12.15
44                           Jolanda Withuis en Juliana’s mannenwereld Vr 02-03 14.00-16.00
45                           De zingende middeleeuwer Za 03-03 14.00-16.00
04                           De Canterbury Tales  IV Zo 04-03 14.00-16.00
46                            Een kunstwerk centraal V: het leven van Jezus door een onbekende Duitse kunstenaar  

Vr 09-03

10.15-12.15
47                            De Romantiek in het Noorden, van Friedrich tot Turner Vr 09-09 14.00-16.00
48                            De Biblia pauperum – armenbijbel Za 10-03 14.00-16.00
49                            Een kunstwerk centraal VI: het leven van Maria de Medici Vr 16-03 10.15-12.15
12                            De verbeelde God, de beeldende mens IV: Emmanuel Levinas en de ethiek van het dwalen Vr 16-03 14.00-16.00
59                            De Biblia pauperum of armenbijbel, excursie naar het Meermanno Museum (Den Haag) Vr 16-03 14.00-16.00
50                            Sara de Swart  over de ‘Muze van de Tachtigers’ Za 17-03 14.00-16.00
04                            Gregor Dijkhuis: de Canterbury Tales   V Zo 18-03 14.00-16.00
51                            Zuid-Nederlandse miniatuurkunst Di 20-03 14.00-16.00
52                            El Greco: van Byzantijn tot Maniërist Do 22-03 14.00-16.00
13                            De verbeelde God, de beeldende mens V:  Muhammad Fadlallah en de goddelijke dialoog Vr 23-03 14.00-16.00
53                            Sociale zorg in het Middeleeuwse Utrecht, lezing  I Za 24-03 14.00-16.00
54                            Het vergeten verleden van Nederlandse Mennonieten in Rusland Zo 25-03 14.00-16.00
55                            De Ploeg: lucht en leven in de Groningse schilderkunst Wo 28-03 14.00-16.00
56                            Paaslezing: de eucharistie in beeld Do 29-03 14.00-16.00
14                            De verbeelde God, de beeldende mens VI:  Ernst Bloch en Jürgen Moltmann:  ‘In het begin schiep God de hoop’ Vr 30-03 14.00-16.00
53                            Sociale zorg in het Middeleeuwse Utrecht, excursie  II Zo 08-04
57                            Hollandse Meesters uit de Hermitage

58                           Excursie naar tentoonstelling Pieter Pourbus in Brugge

59            Excursie Museum Meermanno Den Haag, Biblia Pauperu

60            Reis Franse Kathedraalsteden, o.a. Amiens, Bourges, Chartres en Reims

Vr 13-04

Za 16-12

Vr. 16-03

26/5 t/m 1/6

14.00.-16.00

* De nummers van de activiteiten (kolom links) verwijzen naar de nummers in het boekje met het volledige jaarprogramma sept. 2017- mei 2018 van Helikon. Bij de nummers treft u in dat boekje een uitgebreide beschrijving over de inhoud van de desbetreffende lezingenreeks, lezing, excursie of reis. U kunt de brochure (inclusief inschrijfformulier) aanvragen via e-mail: p.broker@kunstgeschiedenis-helikon.nl Vermeld daarbij uw naam en adresgegevens. Het boekje wordt u toegestuurd.

Op de website van Helikon kunt u ook het jaarprogramma (inclusief de beschrijvingen van de activiteiten) inzien: www.kunstgeschiedenis-helikon.nl Via deze site is ook inschrijven voor de activiteiten mogelijk.